Hennie van Ham

Méér sites:

BEDGEHEIMEN
Vrolijke toestanden! Literair en toch leuk.

Grafiekatelier.nl
Site geheel gewijd aan het GrafiekAtelier in Chéniers, Frankrijk

Grafiekwerkplaats.nl
Mobiel grafiekatelier. Feestje? Teambuilding? Educatie? Grafiekwerkplaats komt naar u toe!

Grafische Koffie-, Koek- en Dansshow
Homepage [Gkk/Ds]

Linosnede/Hoogdruk
Een site die Hoogdruk (en dan vooral Linosnede) als onderwerp heeft. Site is voortdurend in ontwikkeling en je bent welkom als je iets wilt toevoegen.

Lullig Boekje
Uitgeverij Lullig Boekje, margedrukker, grafische kunst en vormgeving

Vlakdruk
Met informatie over de druktechniek steendruk/lithografie.

Creatieve Workshops!
Workshops Grafiek, Animatie, Fotografie en nog wel meer.

RSS

8 april 2008

Etsen met Kopersulfaat-oplossing | Handen en Voeten

In vele grafische ateliers wordt bij het etsen van zinkplaten vooral salpeterzuur gebruikt. Omdat de zuurdampen erg slecht zijn voor de etser die met zijn neus boven de zuurbak hangt, is er een alternatief bedacht.

Kopersulfaat etst ook prima in een oplossing: per liter water 75 gram kopersulfaat en 50 tot 75 gram natriumchloride (keukenzout).

Chemiewinkel

Paul Smeets van de Chemiewinkel Eindhoven heeft op wat vragen over kopersulfaat antwoorden gegeven. Hier wat citaten:

'Het zout-sulfaat-etsen voor koper werkt heel goed in een normale horizontale zuurbak en heeft geen verwarming of extra beluchting nodig. Een oplossing van kopersulfaat met gelijke delen keukenzout (natrium-chloride) is drie keer zo actief als de normale kopersulfaat-oplossing (Bordeaux-Etch). Gedurende het etsen komen metaal-oxiden (verbonden met waterstof) naar het oppervlak, waardoor het etsproces niet gehinderd wordt. Het etsen kan nog iets worden verbeterd door met een zacht penseel over de plaat te strijken. Zwakke gedeeltes, zoals een aqautint of een zachte etsgrond moeten vanwege de kwetsbaarheid echter niet worden aangeraakt. De etsende oplossing werkt nog beter als de metaal-oxiden op het oppervlak regelmatig worden verwijderd. Hierdoor wordt voorkomen dat het bad basisch wordt (hierdoor gaat de kwaliteit van het etsen achteruit).

Draag handschoenen, een stofmasker en een bril tijdens het werken met deze kristallen, om het inademen van stofdeeltjes tegen te gaan. Zodra de oplossing klaar is, is deze veilig te gebruiken.'

'Bij het etsen met kopersulfaat wordt de oplossing niet warm, er vormen zich geen giftige dampen, het etsproces is goed beheersbaar en de in het koper geëtste groeven zijn gladder en regelmatiger dan bij salpeterzuur. Omdat er geen giftige gassen vrijkomen, kun je met je gezicht boven het bad hangen en blijven kijken naar wat er zoal met de plaat gebeurt. Een vers aangemaakte oplossing is mediterraan blauw en ongeveer zo zuur als keukenazijn. Als het bad zwakker wordt, bleekt het en wordt helder als water; de oplossing wordt ook een beetje alkalisch.[SEMAFOOR: Dat eerste klopt niet: het bad wordt juist donkerder, blauwgroen] Bij de chemische reactie komt waterstofgas vrij, te zien als fijne belletjes die opstijgen van het metaal. Daar waterstofgas zeer brandbaar is, moet de ruimte goed worden geventileerd en moeten de etsbakken opengehouden worden. In principe is het etsen met kopersulfaat niet gevaarlijk, zolang het waterstofgas zich maar niet kan ophopen. Dat betekent in de atelierpraktijk dat er niet per se hoeft te worden geëtst in een zuurkast of dat er een afzuigsysteem nodig is. Ramen en deuren tegenover elkaar openzetten is meestal voldoende. Als je morst met de gebruikte oplossing zie je witte plekken ontstaan, dit is zinksulfaat. Wees daar net zo voorzichtig mee als met het kopersulfaat. Handschoenen aan en met een natte dweil de witte plek goed wegvegen.

'Bij kopersulfaat heb je, hoe dan ook, te maken met een zwaar metaal (koper). Dit koper zorgt voor een veel grotere mileuvervuiling dan werken met zuren. Dit kan dus ABSOLUUT niet in de gootsteen! Dit afval wordt behandeld onder de RCRA: Resource Conservation and Recovery Act. Het afval moet verzameld/gescheiden worden.'

'Kopersulfaat is niet te hergebruiken, zonder aan moeilijke chemische processen te voldoen. Op een gegeven moment wordt de oplossing basisch en de etskwaliteit van het kopersulfaat neemt af. Het beste is om gewoon om met een schone bak te beginnen. Op een gegeven moment merk je wel als de kwaliteit achteruit gaat. Het lastige is om hierna weer een balans te vinden tussen de hoeveelheid kopersulfaat/zout en water om weer etskracht te herwinnen.

Conclusie

Er is dus een gezondheids en een milieu-aspect gekoppeld aan deze aanvraag. Zwavelzuur is niet slecht voor de gezondheid, maar let er wel op dat er handschoenen gebruikt worden en afzuiging kan ook helpen in veel gevallen. Het beste voor het milieu is dus dit zwavelzuur. Ik hoop dat ik een goede uiteenzetting heb gemaakt en uw vragen heb beantwoord.'

Nou, dat heeft ie zeker, nogmaals bedankt, Paul Smeets!

Waar salpeterzuur naar alle kanten het zink wegbijt en gasbelletjes moeten worden weggeveegd, etst de kopersulfaatoplossing recht naar beneden en is wegvegen niet nodig. Het nadeel van kopersulfaat is dat de geëtste lijnen en vlakken niet goed zichtbaar zijn omdat de blootliggende delen zwart worden.

Behalve dat het etsproces niet goed te zien is, zijn er nog wat nadelen aan het gebruik van kopersulfaat. Voor het maken van aquatinten en andere delicate technieken is kopersulfaat minder geschikt. Het vereist te weten hoe sterk het etswater is en aangezien het sneller is uitgewerkt dan salpeterzuur, moet je eigenlijk steeds een verse oplossing maken voor belangrijk etswerk. Een ander nadeel is het afvoeren van de uitgewerkte oplossing, vanwege de zware metalen (koper en zink) is het zelfs zeer slecht voor het milieu.

Afvoeren

Ik las ooit ergens dat iemand de uitgewerkte kopersulfaatoplossing liet verdampen en het residu in de vuilnisbak gooide, maar volgens de Chemiewinkel en het door hen geleverde veiligheidssheet mag ook dat niet: het is echt chemisch afval.

Tot slot

Kopersulfaat is prima om te gebruiken als je geen afzuiging hebt of wilt. Het is voor de etser minder gevaarlijk (al moet contact met het lichaam worden vermeden) en etst ook nog prima. Het afvoeren is het grootste probleem. Ik denk dat het laten verdampen van de oplossing een prima idee is, maar dat residu moet dan wel naar een inzamelaar van chemisch afval.

afgedrukte ets